Być może znasz to uczucie: wszystko jest „za bardzo”: za głośno, za intensywnie, za szybko. Próbujesz się dostosować, udawać, że nadążasz, że to „nic takiego”, aż w końcu ciało i umysł mówią stop. Czasem wybuchem, czasem nagłym wycofaniem, czasem pustką, a czasem blokadą, która unieruchamia Cię w miejscu.
Tak wyglądają kryzysy neuroróżnorodne. To nie fanaberia ani słabość, to sygnał od układu nerwowego, który zbyt długo działał na najwyższych obrotach i musi się bronić.
Nie ma jednego wzorca – kryzysy przybierają różne formy. Poniżej opisuję cztery, które najczęściej spotykam w pracy z dorosłymi z ADHD, ASD czy AuDHD.
Meltdown – gdy emocje przejmują stery
Meltdown nie jest „atakowaniem otoczenia” ani „histerią”, to moment, w którym napięcie przekracza próg wytrzymałości. Układ nerwowy przestaje kontrolować reakcje – pojawia się wybuch: płacz, krzyk, trzaskanie drzwiami, czasem agresja wobec siebie.
Z zewnątrz wygląda to gwałtownie, w środku – to ulga po długim duszeniu emocji.
Psychoterapia pomaga:
-
zauważać sygnały ostrzegawcze,
-
obniżać napięcie wcześniej,
-
uczyć bliskich, jak wspierać w takich chwilach.
Shutdown – gdy system się wyłącza
Czasem reakcją nie jest wybuch, tylko cisza. Shutdown przypomina zamrożenie systemu: brak energii, pusty wzrok, niemożność wykonania prostych działań. To nie obrażenie się – to obrona przed przeciążeniem.
Z zewnątrz bywa mylony z lenistwem, w środku to paraliż.
Psychoterapia pozwala:
-
rozpoznawać wyzwalacze,
-
dawać sobie prawo do wycofania,
-
wracać łagodniej i szybciej.
Burnout – wypalenie neuroróżnorodne
Burnout to nie „zmęczenie pracą”, to długotrwałe przeciążenie po latach maskowania i dopasowywania się. Energia znika, nic nie cieszy, trudno zebrać siły.
Objawy:
-
poczucie pustki,
-
problemy z koncentracją,
-
brak sensu i radości życia.
W psychoterapii krok po kroku uczysz się odbudowy:
-
odzyskiwać energię,
-
odbudowywać sprawczość,
-
żyć w zgodzie z własnym rytmem.
Paraliż motywacyjny – „chcę, ale nie mogę”
Lista zadań rośnie, presja narasta, a Ty… nie robisz nic. W środku trwa walka: pragnienie działania kontra blokada, która nie pozwala zacząć. To nie lenistwo, to mózg przeciążony do granic.
Psychoterapia pomaga:
-
odblokować pierwszy krok,
-
budować wspierające struktury,
-
zastąpić samokrytykę życzliwością wobec siebie.
Podsumowanie
Kryzysy neuroróżnorodne to część doświadczenia wielu dorosłych z ADHD, ASD i AuDHD. To nie znak „zepsucia”, ale sygnał, że organizm potrzebuje innego podejścia i regeneracji.
Gabinet Psychologiczno – Psychoterapeutyczny Sylwia Woronowicz
Warszawa, ul. Jana Nowaka-Jeziorańskiego 9/31 (Gocław, Praga-Południe, Saska Kępa)
Psychoterapia dorosłych – stacjonarnie i online
